HRT เคยเป็นเรื่องที่ผู้หญิงกลัว — เพราะงานวิจัย WHI ในปี 2002 ตีความผิด · งานวิจัยใหม่ ๆ ยืนยันว่า HRT ใช้ถูกช่วง = ปลอดภัยและเปลี่ยนชีวิต · บทความนี้บอกทุกอย่างที่ควรรู้
01HRT คืออะไร
Hormone Replacement Therapy = การให้ฮอร์โมน Estrogen (± Progestin) ทดแทนฮอร์โมนที่ลดลงในวัยทอง · ช่วยลดอาการและป้องกันโรคระยะยาว
Estrogen only (ET) — สำหรับผู้หญิงที่ผ่าตัดมดลูกออกแล้ว · Estrogen + Progestin (EPT) — สำหรับผู้หญิงที่ยังมีมดลูก · ต้องเพิ่ม Progestin เพื่อป้องกันมะเร็งโพรงมดลูก
02ใครเหมาะ ใครห้าม
เหมาะกับ
- ร้อนวูบวาบรุนแรง · นอนไม่หลับ · รบกวนคุณภาพชีวิต
- ช่องคลอดแห้ง · เจ็บปวดเวลามีเพศสัมพันธ์
- มีปัจจัยเสี่ยงกระดูกพรุน + อายุ < 60
- Premature Menopause (ก่อนอายุ 40) — ต้องใช้ HRT
ห้ามใช้
- ประวัติมะเร็งเต้านม (โดยเฉพาะ ER+)
- ประวัติมะเร็งโพรงมดลูก
- ประวัติ DVT / PE / Stroke
- โรคตับร้ายแรง
- เลือดออกผิดปกติทางช่องคลอดที่ยังไม่หาสาเหตุ
- ตั้งครรภ์ (น่าจะไม่ใช่ในวัยนี้)
03Timing Hypothesis
HRT ปลอดภัยและได้ผลดีที่สุด ภายใน 10 ปี หลัง menopause หรือ ก่อนอายุ 60 · ใช้ในช่วงนี้ความเสี่ยงต่ำมาก · ใช้หลังจากนั้น ความเสี่ยงเพิ่ม (DVT, stroke, dementia)
การศึกษา WHI (2002) ที่ทำคนกลัว HRT — ตีความผิด · ค่าเฉลี่ยอายุของคนในงานวิจัยคือ 63 ปี · ส่วนใหญ่เริ่ม HRT หลัง window แล้ว · งานวิจัยใหม่ ๆ ยืนยันว่า HRT ใน window ปลอดภัย
04รูปแบบการใช้
| รูปแบบ | ข้อดี | ข้อเสีย |
|---|---|---|
| ยากิน | สะดวก · ราคาประหยัด · มีหลายตัว | ผ่านตับ · เพิ่ม DVT 2x |
| แผ่นแปะ (Patch) | ไม่ผ่านตับ · DVT ต่ำ · เปลี่ยน 2x/สัปดาห์ | ผิวอาจระคายเคือง · ราคาสูงกว่า |
| เจล / สเปรย์ | ปรับขนาดง่าย · ทาทุกวัน | ระวังคนใกล้ตัวสัมผัส (เด็ก/สามี) |
| Vaginal Estrogen | เฉพาะที่ · ปลอดภัยมาก · ใช้แม้มีประวัติมะเร็งบางกรณี | แก้เฉพาะอาการช่องคลอด ไม่แก้ร้อนวูบวาบ |
05ประโยชน์ที่ได้
- ลดร้อนวูบวาบ 80%
- ปรับการนอน · อารมณ์ · พลังงาน
- ป้องกันกระดูกพรุน · ลดกระดูกหัก 25%
- ลดอาการช่องคลอดแห้ง · UTI
- ลดความเสี่ยงมะเร็งลำไส้ 25%
- อาจช่วยป้องกัน Alzheimer (งานวิจัยใหม่)
- ผิวพรรณดีขึ้น · ผมร่วงลดลง
06ความเสี่ยงที่ต้องรู้
- มะเร็งเต้านม — เพิ่ม 1 รายใน 1,000 คน/ปี ของ Combined HRT · Estrogen-only ไม่เพิ่ม
- DVT/PE — เพิ่ม 2 เท่า · ลดถ้าใช้แผ่นแปะแทนยากิน
- Stroke — เพิ่มเล็กน้อย · มากในผู้สูงวัย
- ถุงน้ำดี — เพิ่มความเสี่ยงนิ่ว
เทียบกับการดื่มแอลกอฮอล์ 2 แก้ว/วัน ที่เพิ่มความเสี่ยงมะเร็งเต้านมมากกว่า HRT · แต่ทุกการตัดสินใจต้องคุยกับแพทย์
07การติดตามขณะใช้
- ติดตามแพทย์ทุก 6-12 เดือน
- Mammogram ทุก 1-2 ปี
- Pap + HPV ตามมาตรฐาน
- ตรวจความดัน · ไขมัน · น้ำตาล ประจำปี
- ตรวจเลือดออกผิดปกติ — ถ้าเลือดออก > 6 เดือนแรกของ HRT ต้อง Endometrial sampling
- เจ็บอกเฉียบพลัน + หายใจสั้น — Pulmonary Embolism (HRT เพิ่มความเสี่ยง VTE 2-3 เท่า) โทร 1669
- ปวด/บวมที่ขาข้างเดียว ร้อน แดง — DVT ที่ขา ต้อง doppler ultrasound
- ปวดศีรษะรุนแรงผิดปกติ + ตามัวข้างเดียว + ชาครึ่งซีก — สัญญาณ Stroke (หยุดทันที)
- คลำได้ก้อนที่เต้านม หรือมีเลือด/น้ำเหลืองออกจากหัวนม — ต้องตรวจ mammogram + ultrasound
- เลือดออกผิดปกติหลังใช้ HRT > 6 เดือน หรือเลือดออกหลัง continuous HRT — ต้อง endometrial sampling
- ปวดท้องด้านขวาบนเรื้อรัง + ตัวเหลือง — สงสัย gallbladder / liver
08FAQ
HRT ใช้ได้นานแค่ไหน
ไม่มีกำหนด · ใช้ตราบเท่าที่ benefit > risk · ส่วนใหญ่ใช้ 5-10 ปี · ค่อย ๆ ลดเมื่ออาการหาย · บางคนใช้ตลอดชีวิตได้ถ้ามีปัจจัยเสี่ยงกระดูกพรุน
HRT vs Bioidentical hormones — ต่างกันไหม
"Bioidentical" เป็นคำการตลาด · ไม่มีหลักฐานว่าปลอดภัยหรือดีกว่า HRT มาตรฐาน · บางตัวอันตรายเพราะไม่มีการควบคุม · ใช้ HRT ที่ FDA approved ปลอดภัยกว่า
หยุด HRT แล้วอาการจะกลับมา
อาจกลับมา · แนะนำค่อย ๆ ลดขนาดใน 3-6 เดือน · ถ้าอาการกลับมาแรง — เริ่มขนาดต่ำใหม่ได้
ใช้ HRT แล้วประจำเดือนกลับมา — ปกติไหม
ขึ้นกับ regimen · Cyclical HRT จะมี withdrawal bleed (เหมือนประจำเดือน) — ปกติ · Continuous HRT ไม่ควรมีเลือด — ถ้ามีนาน > 6 เดือน ต้องตรวจ
HRT ทดแทนยาคุมได้ไหม
ไม่ · HRT ขนาดต่ำกว่ายาคุม · ไม่กดการตกไข่ · ใน Perimenopause อาจตกไข่ได้ · ถ้าไม่ต้องการตั้งครรภ์ต้องคุมกำเนิดเพิ่ม
References
- The 2022 Hormone Therapy Position Statement of The North American Menopause Society. Menopause. 2022;29(7):767-794. PMID: 35797481
- Manson JE, Aragaki AK, Rossouw JE, et al. Menopausal Hormone Therapy and Long-term All-Cause and Cause-Specific Mortality. JAMA. 2017;318(10):927-938. PMID: 28898378
- Lobo RA. Hormone-replacement therapy: current thinking. Nat Rev Endocrinol. 2017;13(4):220-231. PMID: 27716751
- Chlebowski RT, Anderson GL, Aragaki AK, et al. Association of Menopausal Hormone Therapy With Breast Cancer Incidence and Mortality During Long-term Follow-up. JAMA. 2020;324(4):369-380. PMID: 32721007
- Hamoda H, Panay N, Pedder H, et al. The British Menopause Society & Women's Health Concern 2020 recommendations on hormone replacement therapy in menopausal women. Post Reprod Health. 2020;26(4):181-209. PMID: 33045914